Svake godine, tokom prve nedelje oktobra, u Stokholmu se dodjeljuje pet prestižnih nagrada koje je svojim zavještanjem uspostavio švedski naučnik Alfred Nobel. On je 1895. godine, u švedsko–norveškom klubu u Parizu, obznanio ideju o osnivanju fonda iz kog bi se dodjeljivale nagrade najzaslužnijima. Nagrade se saopštavaju od ponedeljka do petka, uvijek istim redosljedom: medicina, fizika, hemija, književnost i mir. Prvog narednog ponedeljka objavljuje se dodatna nagrada u Oslu, za ekonomiju.

Slijede imena naučnika iz oblasti medicine, fizike i hemije, kojima je ove godine uručeno veliko priznanje.

Medicina

Dodjela ovogodišnjh Nobelovih nagrada počela je u ponedeljak, 3. oktobra, odavanjem priznanja japanskom molekularnom biologu Jošinoriju Ohsumiju, za istraživanja autofagije, ključnog mehanizma za obnovu ćelija, starenje i reakciju organizma na glad i infekcije.

Ohsumi je proučavao hiljade mutacija na kvascu i otkrio 15 gena koji su ključni za autofagiju. Autofagija kontroliše važne fiziološke funkcije u kojima ćelijske komponente moraju biti razgrađene i reciklirane. Njegova otkrića vode prema novoj paradigmi u razumijevanju načina na koji ćelije recikliraju svoj sadržaj i olakšavaju razumijevanje značaja autofagije u mnogim fiziološkim procesima, poput prilagođavanja na izgladnjivanje, kao odgovor na infekciju. Autofagija može brzo da isporuči gorivo za energiju i gradivne blokove za obnovu ćelijskih komponenti i zato ima suštinski značaj za odgovor ćelija na izgladnjivanje i ostale vrste stresa.

Slijedi video koji prikazuje kako Ohsumi objašnjava svoj rad:

Ohsumi je rođen 1945. godine u japanskoj Fukoki. Doktorirao je na Univerzitetu u Tokiju 1974. godine. Proveo je tri godine na Univerzitetu Rokfeler u Njujorku, a potom se vratio u Tokio, gdje je osnovao svoju istraživačku grupu 1988. godine. Od 2009. godine radi kao profesor na Tehnološkom institutu u Tokiju.

Fizika

Nobelova nagrada za fiziku dodijeljena je u utorak, 4. oktobra, trojici britanskih naučnika: Dejvidu Džeju Taulesu, Dankanu Haldejnu i Majklu Kosterlicu, za otkrića tajni egzotičnih stanja materija, odnosno za “teoretska otkrića topološke faze tranzicije i topološke faze materije”. Ovi naučnici radili su na polju fizike kondenzovane materije i otkrili potpuno neočekivano ponašanje čvrstih materijala.

Oni su došli i do matematičkog okvira (na polju topologije) kako bi objasnili ta čudna svojstva. Njihovo otkriće utrlo je put osmišljavanju novih materijala sa sasvim novim svojstvima. Kako piše u saopštenju Nobelovog komiteta:

“Ovogodišnji laureati otvorili su vrata nepoznatog sveta u kom materija može da se nađe u vrlo čudnim stanjima.”

Taules, Haldejn i Kosterlic su koristili napredne matematičke metode da proučavaju neobične faze ili stanja materije, kao što su superprovodnici, superfluidi ili tanki magnetni filmovi, što bi moglo da se iskoristi u razne primjene.

Nobelova nagrada

Početkom sedamdesetih Majkl Kosterlic i Dejvid Tules preokrenuli su tada aktuelnu teoriju da superprovodljivost ili superfluidnost ne mogu da se jave u tanjim slojevima materije. Oni su demonstrirali da superprovodljivost može da se dogodi na nižim temperaturama i objasnili mehanizam, tranziciju faza, koja čini da superprovodljivost nestane na višim temperaturama. 

Tokom protekle decenije, ova oblast je podstakla mnoštvo istraživanja u oblasti fizike kondenzovanih materijala, a postoji nada da će se takvi materijali koristiti u izradi novih generacija elektronike i superprovodnika za buduće kvantne računare.

Tules (82) je profesor na Univerzitetu Vašington, Holdejn (65) profesor fizike na Univerzitetu Prinston u Nju Džersiju, a Kosterlic (75) predaje fiziku na Univerzitetu Braun u Providensu. Tules je osamdesetih mogao da objasni ranije eksperimente, zahvaljujući tankim slojevima materijala koji provode elektricitet i kod kojih je električni otpor mogao precizno da se mjeri. Otprilike u isto vrijeme, Dankan Heldejn otkrio je kako topološki koncepti mogu da se koriste za razumijevanje svojstava lanaca malih magneta, kakvi se nalaze u pojedinim materijalima.

Jako lijepo objašnjenje teoretskih otkrića topološke faze tranzicije i topološke faze materije možete pročitati ovdje.

Hemija

Ovogodišnja Nobelova nagrada za hemiju je 5. oktobra pripala trojici naučnika za dizajn i sintezu molekularnih mašina. Kako je saopšteno iz Švedske kraljevske akademije nauka, nagrađeni su Francuz Žan-Pjer Sovaž, Britanac Frejzer Stodart i Holanđanin Bernard Ferinha.

Minijaturne mašine s kontrolisanim pokretima, koje su naučnici dizajnirali, mogu da izvršavaju zadatke kada im se doda energija, a najvjerovatnije će biti korišćene u razvoju novih materija, senzora i sisitema za skladištenje energije.

Nobelova nagrada

Sovaž (71) je profesor u penziji na Univerzitetu u Strazburu, a bio je i direktor istraživanja u francuskom Nacionalnom centru za naučna istraživanja. Stodart (74) je profesor hemije na Univerzitetu Nortvestern u Evanstonu, u američkoj državi Ilinois, a Ferinha (65) predaje organsku hemiju na Univerzitetu u Groningenu.

Švedska akademija je saopštila da je Sovaž napravio prvi proboj 1983. godine, kada je spojio dva molekula u obliku prstena da formiraju lanac.

Stodart je napravio sledeći korak 1991. godine, stavivši molekularni prsten na molekularnu osovinu, a Ferinha je prvi napravio molekularni motor 1999. godine, kada je razvio molekularni rotor čije se lopatice vrte u istom pravcu.

Nobelova nagrada sastoji se od plakete i medalje sa likom Alfreda Nobela i novčanog dijela od osam miliona švedskih kruna (oko 834.000 evra).

Pošalji nam svoju priču

 

Verification