Select Page

Autor: Anja Drobnjak

Geometrijski savršene biljke za ljubitelje simetrije

Ko je rekao da matematika ne može biti zanimljiva? Japanske biljke, savršenih, simetričnih oblika, primjer su matematike, fizike i prirodne selekcije na djelu! Kada god uočimo neki red u svijetu, prva misao nam je da je on tvorevina čovjeka. Ali, sa vremena na vrijeme, i priroda zna da iznenadi. Hiljadama godina, civilizacije su se borile da razumiju savršenu geometriju. U četvrtom vijeku, Platon je vjerovao da je simetričnost u prirodi dokaz univerzalnih formi, a 1952. godine, čuveni “razbijač šifri”, Alan Tjuring, je napisao knjigu u kojoj je pokušao da objasni kako se ovakvi, savršeno simetrični oblici u prirodi mogu formirati....

Read More

Robot Simon: Da li vještačka inteligencija može da vodi dijalog?

Piše: Aleksandra Stanković Ideja o vještačkoj inteligenciji prvo je zasijala kao plamen stidljivo samo u mašti, da bi buknula kroz književnost i naučnu fantastiku, a u XXI vijeku više niko nema sumnju da su roboti naša neminovna budućnost. Premda su prvenstveno napravljeni da zamijene ljude na teškim poslovima u fabrikama, ili pomognu u liječenju i njezi pacijenata, naučnici žele da idu korak dalje. Cilj je stvoriti mašinu koja može da misli i vodi dijalog poput čovjeka. Da li će u tome uspjeti? U romantičnoj science fiction drami “Her”, koja je 2014. godine nagrađena Oskarom za najbolji scenario, glavni junak vodi razgovor...

Read More

Naučni metod

Piše: Branka Žižić Koliko često srećete ljude koji u razgovoru izgovore rečenicu poput: “Žao mi je, ali o toj temi ne znam dovoljno”? Češki pisac Karel Čapek nas je sljedećim kontrastom podsjetio kakva je zapravo svakodnevna komunikacija: “Zamislite koja bi tišina nastala kada bi ljudi govorili samo o onome što znaju”. Govoreći, ljudi i ako ne poznaju temu, podstiču sebe na promišljanje, dijalog s drugima, saznavanje – osim ako se baš ne radi o lupetanju, kog takođe ima dosta. U običnoj komunikaciji najvažnije je da se dva sagovornika razumiju. Međutim, jedna mala grupa ljudi među nama, koju zovemo naučnici, prilično...

Read More

Zamka za jone?!

Da li ste znali da je na današnji dan, davne 1922. godine, rođen nobelovac i poznati fizičar Hans Georg Dehmelt? Hans Georg Dehmelt je američki fizičar njemačkog porijekla, koji je dobio Nobelovu nagradu za fiziku 1989. godine za razvoj jonske zamke, popularno nazvane “Peningova klopka”, koju je napravio zajedno sa Volfgangom Paulom. Njegova ljubav prema fizici počela je veoma rano. Svoj školski program dopunjavao je samoobrazovanjem, čitajući knjige preko radija, što je povećalo njegovo interesovanje za ovu lijepu nauku. Ubrzo se upoznao sa važnim principima fizike, a gimnaziju je završio 1940. godine. Šta je Peningova klopka? Peningova klopka je elektromagnetni uređaj koji može...

Read More

Šta bi se desilo ako bi komarci izumrli?

Da li ste se ikada zapitali šta bi se desilo ako bi komarci izumrli? Svakako, koferi koje nosimo na ljetnje odmore bi bili lakši za sva sredstva kojima se branimo od ovih insekata. 🙂 Međutim, postavlja se pitanje kako bi to uticalo na ostale vrste? Za početak, masovno izumiranje komaraca bi eliminisalo oko 3.500 vrsta, što je broj različitih vrsta komaraca trenutno identifikovanih na Zemlji. Od ovog broja, oko 200 vrsta napada ljude, a tri vrste – Anopheles (vrsta malaričnih komaraca), Culex i Aedes, predstavljaju poseban rizik za ljude od prenošenja bolesti kao što su malarija i žuta groznica. Ispostavilo se...

Read More

Festoski disk – tajnoviti minojski CD-ROM

Piše: Branka Žižić Francuski istraživač i lingvista Žan Fransoa Šampolion imao je samo 18 godina kada je, vođen neodoljivom znatiželjom, odlučio da će on biti taj koji će dešifrovati staro egipatsko pismo hijeroglife. 1808. godine počeo je da radi na dešifrovanju natpisa na kamenu iz Rozete, a tek nakon 16 godina istraživanja bio je spreman da objavi svoju znamenitu knjigu egipatskih hijeroglifa, u kojoj je definisao kompleksan sistem hijeroglifskog pisanja. Jedna od drevnih poruka koja još uvijek čeka svoga istraživača da je dešifruje jeste Festoski disk, dvostrano iscrtan glineni disk iz 17. vijeka prije Hrista, iz vremena uspona prve evropske...

Read More

Razotkrivanje mitova o mozgu

 Piše: Aleksandra Stanković Mozak je najsloženiji organ ljudskog tijela i na pitanje kako funkcioniše zaista nije lako odgovoriti. Naučnici svakodnevno pokušavaju da proniknu u “dubine” naših mikrokosmosa koji nas čine jedinstvenim. S tim u vezi, prošle godine je na Institutu za tehnologiju u Lozani (Švajcarska) počeo jedan od najambicioznijih istraživačkih projekata u istoriji, na kojem radi više od 250 istraživača sa ciljem da se stvori prva kompjuterska simulacija ljudskog mozga. Neuronaučnici su istrajni u tome da odgonetnu zakonitosti mozga, kao i pitanje (samo)svijesti i uma. Međutim, na putu ka dekodiranju mozga pseudonauka konstantno podmeće nogu i prosto je neumoljiva,...

Read More

Hajzenberg i Bor: Susret koji će ispisati stranice istorije

 Piše: Aleksandra Stanković v Suprotnost nekog tačnog tvrđenja jeste pogrešno tvrđenje. Ali suprotnost neke duboke istine može da bude opet duboka istina, citiraće Hajzenberg u svojoj autobiografiji i svojevrsnoj intimnoj ispovijesti, “Fizika i Metafizika”, svog dugogodišnjeg mentora i prijatelja Nilsa Bora. Upravo ovim riječima može se opisati kontroverzni susret iz 1941. godine, kada će čuveni njemački fizičar obavijestiti svog učitelja o pravljenju atomske bombe. Verner Hajzenberg (1901-1976) jedan je od osnivača kvantne mehanike i dobitnik Nobelove nagrade za fiziku. Doktorirao je 1923. godine, a već kao dvadesetšestogodišnjak postavljen je za redovnog profesora teorijske fizike u Lajpcigu. Uz Hajzenbergovo ime vezuje...

Read More

Biljka koja je prezivjela ledeno doba

Priču o endemima nastavljamo jednom od najfascinantnijih, veličanstvenih predstavnika biljnog svijeta – Ramonda serbica. Riječ je o zeljastoj, višegodišnjoj, zimzelenoj biljci iz porodice Gesneriaceae. U svojim sjenovitim staništima, sa oskudnom količinom vode i siromašnim zemljištem, skriva se od direktne sunčeve svjetlosti. Zamislite sebe kako šetate planinskom šumom krajem aprila i nailazite na biljku koju je Josif Pančić 1874. godine pronašao i opisao. Prolazeći ispod tamnih, krupnih krošnji drveća, dok gledate stjenovita i sjeveru okrenuta mjesta, u skrivenim pukotinama neke krečnjačke stijene pronalazite opijajuće, svijetlo-ljubičaste cvjetove. Oko njenih prizemnih listova je srebrnkasti odsjaj koji nastaje odbijanjem sunčevih zraka o male...

Read More

Endemi naše flore: posebnost koju treba štititi

Priroda je izvor beskonačnih varijacija. Eonima je evolucija oblikovala bića koja se savršeno uklapaju u sredinu u kojoj žive. Ta sposobnost prilagođavanja sredini neke je organizme napravila toliko spečificnim da mogu da prežive samo u okviru oštrih granica određenog staništa: poput jednog planinskog vrha, ili nekog osamljenog ostrva. Endemizam je pojava koja opisuje vrste (ili više taksonomske kategorije), koje su toliko posebne da se mogu naći samo na jednom lokalitetu na Zemlji. Značenje pojma endem je relativno. Bilo koju vrstu mogli bi da nazovemo endemom naše planete. Da bi bilo jasnije kolike su granice rasprostiranja određenog endema, dijelimo ih u nekoliko grupa. Vrste koje žive...

Read More

Nož Tutankamona napravljen od meteorita?

Piše: Aleksandra Stanković Tim naučnika dokazao da je nož egipatskog faraona iz 14. vijeka prije nove ere napravljen od meteorita! U grobnici egipatskog faraona Tutankamona pronađen je nož čije je sječivo porijeklom iz svemira, saopštili su naučnici. Sječivo noža, koji je pronađen u sarkofagu odmah pored njegove mumije, napravljeno je od meteorita, objavili su istraživači sa Politehničkog univerziteta u Milanu, Univerziteta Pisa i Egipatskog muzeja u Kairu. Tim ovih naučnika napravio je analizu koristeći rendgenske zrake i svoje rezultate su objavili u časopisu “Meteoritics and Planetary Science“. Arheolog Hauard Karter otkrio je grobnicu kralja Tutankhamona 1922.godine. Tri godine nakon toga, dva noža, jedan željezni i jedan zlatni,...

Read More

Pratite nas:

O Portalu:

Dani Nauke su naučno-popularni portal Ministarstva nauke Crne Gore, kreiran u saradnji sa naučnom zajednicom. Ideja za kreiranje ovog portala nastala je kao odgovor na veliko interesovanje javnosti za festival Otvoreni Dani Nauke i potrebu da se o nauci na popularan način govori i nakon njega, tačnije 365 dana u godini.

Pin It on Pinterest