Select Page

Sanja Damjanović o CERN-u: Današnje mlade generacije su ključ budućnosti

Sanja Damjanović o CERN-u: Današnje mlade generacije su ključ budućnosti

U fundamentalnoj fizici kreativnost i radoznalost su glavni elementi. CERN je primjer kako veliki i kompleksni projekti mogu da budu realizovani samo kroz saradnju. To je mjesto gdje ljudi uče jedni od drugih i na taj način se dopunjuju. Pred nama je veliki broj otvorenih pitanja i raznih zagonetki, te je jasno da će današnje mlade generacije u budućnosti imati ključnu ulogu, priča za portal Dani nauke crnogorska naučnica koja radi u CERN-u, dr Sanja Damjanović.

U okviru festivala Otvoreni Dani nauke u zgradi Rektorata UCG, 27. septembra, od 10 do 12 časova, prof. dr Mihael Dozer (Michael Doser) održaće predavanje na temu “Iznad LHC: CERN-ova fundamentalna fizika na vrhu tablice”. Dozer je istraživač u Evropskom centru za nuklearna istraživanja u Ženevi, specijalizovan za rad s antimaterijom. O temama koje zaokupljaju naučnike u CERN-u uključujući predavača na Danima nauke, dr Mihaela Dozera, možete pročitati i ovdje. Pored njega, predavanje će održati i prof. dr Rolf Landua na temu “CERN i LHC: Higsov bozon – i izvan njega”. Landua je u CERN-u od 1980. godine i radio je na egzotičnim atomima, Hadron spektroskopiji i pokrenuo proizvodnju AD antimaterije u CERN-u 1995. godine.

dsc_5730

“Istaknuti fizičari u CERN-u, Mihael Dozer i Rolf Landua, će kroz primjer CERN-a približiti značaj velikih međunarodnih projekata za razvoj fundamentalnih istraživanja i pratećih multidisciplinarnih tehnologija. Takođe, ukazaće na ključnu ulogu mladih ljudi za razvoj i implementanciju novih ideja neophodnih za dostizanje novih naučnih dostignuća”, najavila je svoje kolege iz CERN-a naša naučnica Sanja Damjanović.

Dani nauke: CERN je važna karika u lancu inovacija. Pored fundamentalnih istraživanja, u ovom centru za nuklearna istraživanja razvijaju se nove tehnologije koje imaju direktne primjene za dobrobit čovječanstva. Možete li nam navesti neke primjere?

Damjanović: Neki od primjera su nastanak www (World Wide Web), zatim primjena akceleratora (osnovnog alata u fizici čestica) u medicini, terapije koje tretiraju kancer pomoću snopova protona i jona. Da fundamentalno istraživanje u CERN-u predstavlja konstantan izvor novih ideja koje postaju tehnološka budućnost, pokazuje i primjer LHC akceleratora, gdje je superprovodnost realizovana na dužini od približno 27 km pri temperaturiod 1.9 K, nižoj od sadašnje temperature Univerzuma od 2.7 K. Tehnologija superprovodnih i veoma snažnih magneta, razvijenih u CERN-u, je našla primjenu u željezničkom saobraćaju izgradnjom tzv. letećih vozova.

U fundamentalnoj fizici kreativnost i radoznalost su glavni elementi. CERN je primjer kako veliki i kompleksni projekti mogu da budu realizovani samo kroz saradnju.
To je mjesto gdje ljudi uče jedni od drugih i na taj način se dopunjuju. Pred nama je veliki broj otvorenih pitanja i raznih zagonetki, te je jasno da će današnje mlade generacije u budućnosti imati ključnu ulogu.

Dani nauke: Nakon spektakularnog otkrića Higsovog bozona, CERN je opet u fokusu svjetske naučne zajednice, kada je objavljeno da su istraživači u centru uspjeli da registruju gravitacione talase. Zašto su nam ta otkrića važna?

Damjanović: Otkriće Higsovog bozona je potvrdilo validnost teorije Standardnog modela i samim tim ukazalo da je fizika čestica na dobrom putu. Jedna od velikih misija astrofizike i fizike čestica je proučavanje ranog Univerzuma. Iako je nemoguće putovati unazad kroz vrijeme i na taj način direktno proučavati rani Univerzum, u astrofizici i fizici čestica su razvijene metode na osnovu kojih je ostvaren veliki napredak i prošireno znanje o tome kako Univerzum funkcioniše i kako će se dalje razvijati u budućnosti.

img_3218

Astrofizičari mogu da nas, takoreći, “vrate unazad” 13 milijardi godina i ukažu na snimak ranog Univerzuma kada je bio star 380.000 godina. Oni koriste moćne teleskope za proučavanje kosmičkog pozadinskog zračenja (Cosmic Microwave Background), koje predstavlja ostatak Velikog praska. Prije formiranja ovog zračenja, Univerzum je bio gusta, vruća, neprozirna plazma za fotone, tako da nam fotonski signal iz tog perioda nije dostupan.  Međutim, fizičari koji proučavaju čestice su stvorili svoje metode izučavanja mnogo ranije faze Univerzuma i postigli nevjerovatan pogled unazad. Glavni alati su akceleratori koji ubrzavaju čestice do visokih energija i dovode ih do sudara u mjestima gdje su postavljeni detektorski sistemi, koji imaju ulogu velikih mikroskopa. Sudarima čestica visokih energija u laboratoriji se proizvodi Mini prasak (Mini Bang) i kreira ista materija koja je postajala kada je Univerzum bio star čak milioniti dio milionitog dijela sekunde. Na ovaj način je moguće proučavati materiju Univerzuma do praktično nekoliko mikrosekundi njegove starosti.

img_3271

Gravitacioni talasi pružaju novu mogućnost da se na još jedan način posmatra rani Univerzum.

Talasi nastali nakon Velikog praska nose informaciju o tome kako je Univerzum formiran od samog početka.
Talasi se takođe formiraju prilikom sudara crnih rupa, eksplozije supernove, tako da detektovanjem gravitacionih talasa dobijamo i novi uvid u kosmičke događaje koji ih proizvode. Gravitacioni talasi su ključni dio Ajnštajnove opšte teorije relativnosti. Otkriće gravitacionih talasa iznova dokazuje tu teoriju, i pomaže fizičarima da razumiju osnovne zakone univerzuma. Eksperimentalno je detekcija gravitacionih talasa bila pravi izazov s obzirom na jako mali signal, pa je pravo čudo i genijalnost kako je signal uopšte izmjeren.

Dani nauke: Šta je sada glavni cilj istraživanja naučnika u CERN-u?

Damjanović: Naučnici danas širom svijeta izvode eksperimente kojima je cilj da precizno provjere predviđanja Standardnog modela elementarih čestica, uključujući i mjerenje osobina novootkrivenih čestica (kao što je Higsov bozon), kao i eksperimenti kojima pokušavaju da pronađu odgovore na pitanja na koja današnja nauka nema odgovora. Mi ne znamo od čega se sastoji čak 95 odsto Univerzuma. Postoje teorijski modeli koji nude objašnjenja, međutim, sada je na eksperimentalnoj fizici da ih ispita, ili u drugom slučaju otkrije nove elemente enigme, koji bi bili od koristi za proširivanje i produbljivanje razumjevanja Univerzuma koje trenutno imamo.

Dani nauke: Da li će CERN u narednom periodu opet moći da nam pruži neka nova saznanja, možda u pravcu otkrivanja tamne materije i energije?

Damjanović: Tokom narednih pet godina LHC će imati rezultate iz tzv. “Run II” perioda koji karakteriše povećana luminoznost, tj. povećana statistika koja može da dovede do novih otkrića čestica kandidata za tamnu materiju. Ovo pitanje je vjerovatno ono na koje bi fizičari najradije voljeli da dobiju odgovor. U svakom slučaju, sljedeći LHC period će ocrtati mapu puta za nova otkrića. Paralelno, CERN igra vodeću ulogu u međunarodnim studijama dizajna budućeg visoko energetskog sudarača FCC (Future Circular Collider). Ovaj novi projekat 21. vijeka sa rekordnom energetskom skalom će rasvjetliti pitanja o tamnoj materiji, asimiteriji između materije i antimaterije, nenultoj masi neutrina, a moguće i o tamnoj energiji.

About The Author

Pratite nas:

O Portalu:

Dani Nauke su naučno-popularni portal Ministarstva nauke Crne Gore, kreiran u saradnji sa naučnom zajednicom. Ideja za kreiranje ovog portala nastala je kao odgovor na veliko interesovanje javnosti za festival Otvoreni Dani Nauke i potrebu da se o nauci na popularan način govori i nakon njega, tačnije 365 dana u godini.

Pin It on Pinterest

Share This

Podijeli sa prijateljima!

Sviđa vam se članak? Podijelite ga sa prijateljima!